%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87

جمعیت و خانواده در اسلام؛ بخش اول

این نوشتار خلاصه مطالبی است که تحت عنوان درس دانش خانواده و جمعیت در دانشگاه در طول سه ترم تدریس کردم

اهمیت موضوع؛

” وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً لِتَسْکُنُوا إِلَیْها …”

نکته ها:

  1. خانواده در نظر اسلام در زمره آیات الهی است و این خود گویاترین شاهد بر تقدس خانواده در اسلام است. همچنین نظام تربیتی اسلام آیت مدار است……
  2. راغب گفته:” کلمه” زوج” به هر یک از نر و ماده حیوانات در صورتى که جفت هم شده باشند اطلاق مى‏شود، هم چنان که به هر یک از دو قرین چه حیوان و چه غیر حیوان نیز زوج گفته مى‏شود… ضمیر کم هم به مذکر و هم به مونث اطلاق دارد
  3. آفرینش خانواده و نظام خانواده را از آیات الهی برشمرده….. که این شاهدی بر تقدس موضوع و نظام خانواده در اسلام است.
  4. در اسلام نظام خانواده و مسائل مربوط به آن آنقدر مهم است که از ۳۰ آیه امر به معروف ۲۰ آیه یعنی دو سوم آیات امر به معروف در مورد نظام خانواده است.. ( عاشروهن بالمعروف….رفتار بمعروف…انفاق بمعروف…هدیه و طلاق و عده و …….)
  5. حدود ۱۶۰۰۰ حدیث در منابع روایی ما به مسئله خانواده و مسائل آن تعلق گرفته……..بیش از ۴۵ دستور کلی در مورد مجامعت از روایات داریم
  6. لتسکونوا الیها……….مسئله آرامش …
  7. ( من انفسکم )در اسلام زن و مرد از یک جنس هستند بر خلاف برخی مکاتب و عقاید که زن را موجود پست معرفی میکنند…… نیچه ؛ برابرى زن با مرد و لزوم رعایت حقوق او نیز از سخنان باطل است. اصل مرد است. مرد باید جنگى بوده و زن وسیله تفنن و تفریح جنگیان باشد و فرزند بیاورد. مى‏گوید: زن براى کار دیگرى نیامده است؛ فقط وسیله‏اى براى تفریح، و تفننى براى مرد و ماشینى براى بچه زاییدن است.
  8. یکى دیگر از نظریات تحقیرآمیزى که در باره زن وجود داشته این است که مى‏گفته‏اند زن مقدمه وجود مرد است و براى مرد آفریده شده است.
  9. اسلام هرگز چنین سخنى ندارد. اسلام اصل علت غایى را در کمال صراحت بیان مى‏کند. اسلام با صراحت کامل مى‏گوید زمین و آسمان، ابر و باد، گیاه و حیوان، همه براى انسان آفریده شده‏اند(چون همه سیر میکنند به سمت کمال……) اما هرگز نمى‏گوید زن براى مرد آفریده شده است. اسلام مى‏گوید هر یک از زن و مرد براى یکدیگر آفریده شده‏اند: «هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ انْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ» (بدیها و زشتیها. درمقابل آسیبها حمایت کنند. نوع لباس بیانگر نوع شخصیت. هم سنخ و هم کفو. انسان برای انتخاب لباس وقت میگذارد برای انتخاب همسر… ) «دوشنبه کلاس اول»
  10. قرآن در کنار هر مرد بزرگ و قدّیسى از یک زن بزرگ و قدّیسه یاد مى‏کند. از همسران آدم و ابراهیم و از مادران موسى و عیسى در نهایت تجلیل یاد کرده است. اگر همسران نوح و لوط را به عنوان زنانى ناشایسته براى شوهرانشان ذکر مى‏کند، از زن فرعون نیز به عنوان زن بزرگى که گرفتار مرد پلیدى بوده است غفلت نکرده است. گویى قرآن خواسته است در داستانهاى خود توازن را حفظ کند و قهرمانان داستانها را منحصر به مردان ننماید.
  11. در تاریخ خود اسلام زنان قدّیسه و عالیقدر فراوانند. کمتر مردى است به پایه خدیجه برسد، و هیچ مردى جز پیغمبر و على به پایه حضرت زهرا نمى‏رسد (اگر علی نبود هرگز هم کفوی برای فاطمه نبود)
  12. در قرآن زن و مرد دو دریا هستند که با رعایت برزخ حرمت و تربیت فرزندانی چون لولو و مرجان بوجود میاورند؛ مَرَجَ البحرین یلتقیان. بینهما برزخُ لا یَبغیِان. فبای آلائ ربکما تکذبان . یَخرُج منهما اللولوُ و المرجان (الرحمن، آیات ۱۹-۲۲)
  13. امام صادق ع : دو دریا علی و فاطمه. برزخ: حرمتها و حریمهای حاکم بینشان. لولو و مرجان امام حسن و امام حسین
  14. علامه در المیزان: چون هر ناقصى مشتاق به کمال است، و هر محتاجى مایل به برطرف کردن حاجت و فقر خویش است، ( مولای یا مولای انت الغنی و انا الفقیر و هل یرحم الفقیر الاالغنی) و این حالت همان شهوتى است که در هر یک از این دو طرف به ودیعت نهاده شده. تا به سمت هم جذب بشوند……. یه تشویق برای پیونذ زن و مرد…..
  15. برخلاف آموزه های مسیحیت که شهوت جنسی را قبیح معرفی میکردند و رحبانیت را به معنای آکنده بودن از شهوت جنسی میپندارند و ازدواج در بین کشیشها ممنوع است و اینکارها باعث شد که مکتب پروتستان شکل بگیرد .. حرفهای غیر معقول کلیسا با عقل و دانشمندان سازگار نبود …….. اسلام نه شهوت را میکوبد و نه اجازه میدهد که از هر قیدی آزاد باشد.
  16. راسل مى‏گوید: در همه آیینها نوعى بدبینى به علاقه جنسى یافت مى‏شود مگر در اسلام؛ اسلام از نظر مصالح اجتماعى حدود و مقرراتى براى این علاقه وضع کرده اما هرگز آن را پلید نشمرده است.

 

  1. شهوت یک ودیعه الهی است که باید در جایگاه خود خرج شود در این صورت موجب کمال است….. (احادیثی که درمورد ثواب آمیزش با همسر آمده)

  1. ارزش و اهمیت ازدواج از نظر روایات:

عَنِ النَّبِیِّ(صلى الله علیه وآله وسلم) قالَ: یُفْتَحُ أَبْوابُ السَّماءِ فى أَرْبَعَهِ مَواضِعَ: عِنْدَ نُزُولِ الْمَطَرِ وَ عِنْدَ نَظَرِ الْوَلَدِ فى وَجْهِ الْوالِدِ وَ عِنْدَ فَتْحِ بابِ الْکَعْبَهِ وَ عِنْدَ النِّکاحِ

از پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) است که فرمود: در چهار موقع عنایت و رحمت حق متوجه انسان مى شود:

به وقت باریدن باران، به هنگام نظر کردن فرزند به صورت پدر، از باب مهر و محبت، در آن زمان که در خانه کعبه باز مى شود، و آن وقت که عقد و پیمان ازدواج بسته شده، و دو نفر با یکدیگر جهت زندگى جدید، وارد عرصه نکاح مى شوند.

قالَ النَّبِیُّ(صلى الله علیه وآله وسلم): تَزَوَّجُوا وَ زَوِّجُوا الاَْیِّمَ فَمِنْ حَظِّ امْرِء مُسْلِم إِنْفاقُ قیمَهِ أَیِّمِهِ وَ ما مِنْ شَىْء أَحَبَّ إِلَى اللّهِ مِنْ بَیْت یُعْمَرُ فِى الاِْسلامِ بِالنِّکاحِ

رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: ازدواج کنید، و پسران و دختران مجرّد را همسر دهید، نشانه نیک بختى مسلمان این است که مخارج شوهر کردن زنى را به عهده بگیرد. چیزى نزد حضرت حق محبوبتر از خانه اى که در اسلام به سبب نکاح آباد شود نیست.

قالَ النَّبِیُّ(صلى الله علیه وآله وسلم): زَوِّجُوا أَیاماکُمْ فَإِنَّ اللّهَ یُحْسِنُ لَهُمْ فى أَخْلاقِهِمْ وَ یُوسِعُ لَهُمْ فى أَرْزاقِهِمْ وَ یَزیدُهُمْ فى مُرُوّاتِهِمْ

نبى اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: مردان مجرد و عزب خود را زن دهید، تا حضرت حق اخلاقشان را نیکو، و روزیشان را فراخ و گشاده، و جوانمردیشان رازیاد کند.

قالَ رَسُولُ اللّهِ(صلى الله علیه وآله وسلم): النِّکاحُ سُنَّتى فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتى فَلَیسَ مِنّى

رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: ازدواج روش من است، هر کس از راه و روش من روى بگرداند از من نیست.

قالَ النَّبِیُّ(صلى الله علیه وآله وسلم): مَنْ تَزَوَّجَ فَقَدْ أَحْرَزَ نِصْفَ دینِهِ، فَلْیَتَّقِ اللّهَ فِی النِّصْفِ الْباقی

رسول حق(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: هر کس ازدواج کند، نیمى از دینش را بازیافته نسبت به نیم دیگر تقواى الهى را رعایت کند.

عَنْ أبى عَبْدِاللّهِ(علیه السلام) قالَ: جاءَ رَجُلٌ إِلى أَبى فَقالَ لَهُ: هَلْ لَکَ مِنْ زَوْجَه قالَ: لا فَقالَ أَبی: ما أُحِبَّ أَنَّ لِىَ الدُّنْیا وَ ما فیها وَ أَنّى بِتُّ لَیْلَهً وَلَیْسَتْ لِىَ زَوْجَهٌ

حضرت صادق(علیه السلام) مى فرماید: مردى نزد پدرم حضرت باقر آمد، فرمود همسر دارى؟ عرضه داشت ندارم، پدرم به او گفت دوست ندارم دنیا و آنچه در آن است از من باشد و یک شب را بدون همسر به سر برم، آنگاه پدرم گفتارش را ادامه داد و فرمود:

الرَّکْعَتانِ یُصَلّیهِما رَجُلٌ مُتَزَوِّجٌ أَفْضَلُ مِنْ رَجُل أَعْزْبَ یَقُومُ لَیْلَهُ وَ یَصُومُ نَهارَهُ.

دو رکعت نمازى که مرد همسردار مى خواند، بهتر است از قیام شب مرد عزب به عبادت و روزه گرفتنش در روز!!

آنگاه پدرم هفت دینار به آن مرد داد و فرمود با این پول وسائل ازدواجت را فراهم کن، که رسول حق(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود:

إِتَّخِذُوا الاَْهْلَ فَإِنَّهُ أرْزَقُ لَکُمْ.

همسر انتخاب کنید که باعث وسعت رزق است.

قالَ رَسُولُ اللِّهِ(صلى الله علیه وآله وسلم):یامَعْشَرَ الشَّبابِ مَنِ اسْتَطاعَ مِنْکُمُ الْباهَ فَلْیَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَ أَحْصَنُ لِلْفَرْجِ

رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: جوانها هر کدام از شما را قدرت است ازدواج کند، تا دیدگانتان کمتر زنان را دنبال کند، و دامنتان پاک بماند.

وَقالَ(صلى الله علیه وآله وسلم) ما مِنْ بِناء فِی الاِْسْلامِ أَحَبِّ إِلى اللِّهِ مِنَ التَزْویجِ

و آن حضرت فرمود: هیچ بنائى در اسلام نزد خداوند محبوبتر از ازدواج نیست.

وَ قالَ(صلى الله علیه وآله وسلم) مَنْ تَزَوَّجَ فَقَدْ أُعْطِیَ نِصفَ السَّعادَهِ

و نیز رسول خدا فرمود: هر کس ازدواج کند نیمى از سعادت را به دست آورده.

قالَ النِّبِىُ(صلى الله علیه وآله وسلم): ما مِنْ شابٍّ تَزَوَّجَ فی حَداثَهِ سِنِّهِ إِلاّ عَجَّ الشَّیْطانُ یا وَیْلَهُ یا وَیْلَهُ عَصَمَ مِنّی ثُلُثَىْ دینِهِ فَلْیَتَّقِ اللّهَ الْعَبْدُ فِی الثُّلُثِ الْباقی

رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: هر کس که در اوائل جوانى ازدواج کند، شیطان فریاد زند: فریاد از او، فریاد از او، دو سوّم دینش را از دستبرد من نگاه داشت، پس باید عبد خدا در نگهدارى یک سوم دیگرش، جانب تقوا را رعایت کند.

  1. ازدواج کانون مودت و رحمت است ” وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّهً وَ رَحْمَهً”

نکاتی در مورد آیه:

  1. فرموده مودت نه محبت، فرق بین مودت و محبت:

*کلمه” مودت” تقریبا به معناى محبتى است که اثرش در مقام عمل ظاهر باشد، در نتیجه نسبت مودت به محبت نسبت خضوع است به خشوع، چون خضوع آن خشوعى را گویند که در مقام عمل اثرش هویدا شود، به خلاف خشوع که به معناى نوعى تاثر نفسانى است، که از مشاهده عظمت و کبریایى در دل پدید مى‏آید.( امام علی در عباداتش از خود بیخود میگشت و در سجده بیهوش میشد)

*محبت میتواند مقطعی باشد اما مودت همیشگی است…….کسانی که بعد چند سال علاقشان از بین میرود معلومه محبت به مودت تبدیل نشده……

*محبت تنها گاهی همراه با خیانت است اما مودت با خیانت جمع نمیشود…. لذا فرمودند که به اهل بیت مودت داشته باشید؛ (قل لا اَسئَلُکم علیه اجراً الا المودۀَ فی القربی) ، مودت، هدیه‏اى الهى است که با مال و مقام و زیبایى نه به دست مى‏آید و نه از بین میرود .

  1. ” رحمت”، به معناى نوعى تاثیر نفسانى است، که از مشاهده محرومیت محرومى که کمالى را ندارد، و محتاج به رفع نقص است، در دل پدید مى‏آید، و صاحبدل را وادار مى‏کند به اینکه در مقام برآید و او را از محرومیت نجات داده و نقصش را رفع کند.

 

  1. «جَعَلَ» (مودّت و رحمت، هدیه‏ى خدا به عروس و داماد است.) جعل کرده، انشاء کرده … هر کس با هر عملى که آرامش و مودّت و رحمت خانواده را خدشه‏دار کند، از مدار الهى خارج و در خطّ شیطان است. «جَعَلَ بَیْنَکُمْ» …
  2. مسئله تقدس زداییی از خانواده؛ خطرى که در جهان امروز ، نسل بشر را تهدید مى کند ، تقدّس زدایى از کانون خانواده است . سران استکبار و استثمار که قداست خانواده را مانعى اساسى در برابر مطامع و خواسته هاى نا مشروع خود مى بینند ، با همه توان ، تلاش مى کنند در جهت تقدّس زدایى از خانواده ، فرهنگ سازى نمایند . تلاش براى به رسمیّت شناختن خانواده هاى هم جنس ، زوج هاى هم خانه و عادی سازی خیانت در خانواده و خانواده اشتراکى کُمونى(خانواده هاى گروهى اى هستند که باوجود عنصر تخالف جنسى ، عنصر اختصاصى بودن را ندارند و همه گروه ، یک خانواده به شمار مى رود . از این رو ، همه زنان ، همسر همه مردان دانسته مى شوند و همه مردان ، شوهر همه زنان ، و فرزندان نیز فرزندان گروه هستند و مسؤولیت نگهدارى از آنان برعهده همه است . از نیمه هاى قرن نوزدهم میلادى به این سو و اخیرا از دهه ۱۹۶۰ م ، تحت تأثیر برخى دیدگاه هاى افراطى ، کمون ها (Communtites) به عنوان جایگزین خانواده به تدریج به صحنه آمدند و طرفدارانى را از میان جوانان غربى به خود ، جذب کردند . این اجتماعات اشتراکى ، مشتمل بر تعدادى از مردان و زنان بودند که با یکدیگر ارتباط جنسى مشترک داشتند و روش زندگى آنها ، از دیدگاه نظریّه پردازانشان ، نوعى بازگشت به طبیعت و احیاى مجدّد کمون هاى اوّلیه ما قبل تاریخ ، تلقى مى شد . نفى هر گونه سلطه و قدرت در روابط زن و مرد و نفى احساس مالکیت و رقابت ، از انگیزه هاى اصلى مخالفت این گروه ها با نهاد خانواده و گرایش آنان به این الگوى جدید بود) و نیز زمینه سازى نظرى در جهت تقدّس زدایى از خانواده ، برنامه ریزى براى گسترش عکس ها و فیلم هاى ضدّ اخلاقى در جامعه و زمینه سازى علمىِ فرهنگ تقدّس زدایى از خانواده ، اصلى ترین عوامل فروپاشى خانواده به شمار مى روند .
  3. ازدواج کانون آرامش است . هدف از ازدواج، تنها ارضاى غریزه‏ى جنسى نیست، بلکه رسیدن به یک آرامش جسمى و روانى است. «لِتَسْکُنُوا إِلَیْها» نقش همسر، آرام بخشى است. «لِتَسْکُنُوا إِلَیْها»…….(پس چرا برخی زندگی ها متزلزلند؟ چرا برخی برای رسیدن به آرامش از خانه فرار میکنند؟ همسران چقدر با این نقش آشنا هستند ؟ برای این مهم چقدر مطالعه کردیم؟) ….(مسئله زبان شناسی و توجه به تفاوتها و……)
  4. ازدواج کانون اخلاق و تقوی؛ از نگاه قرآن کریم ، تشکیل خانواده به وسیله پسر و دختر جوان ، در واقع ، به معناى تهیه کردن لباس تقواست ؛ زیرا این کتاب آسمانى ، از یک سو در کنار لباس و زیورهاى تن ، تقوا را به عنوان لباس و زیور جان و ارزش مندترین پوشش ، مطرح مى کند و مى فرماید :

یَـبَنِىءَادَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَیْکُمْ لِبَاسًا یُوَرِى سَوْءَ تِکُمْ . اى فرزندان آدم ! براى شما لباسى فرستادیم تا شرمگاهتان را بپوشد و زیور شما باشد؛ و از سوى دیگر ، تصریح مى نماید که زن و شوهر ، لباس یکدیگرند : هُنَّ لِبَاسٌ لَّکُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ . آنها لباس شما هستند و شما لباس آنهایی . حدیث نبوى آمده است که : مَن تَزَوَّجَ أحرَزَ نِصفَ دینِهِ .

  1. پس چرا با وجود ازدواج در برخی خانواده ها فساد اخلاقی بوجود میآید؟ ۱٫تبدیل نشدن محبت به مودت که بحث مفصلی دارد ۲٫نرسیدن به وضع ظاهری برای هم… ( پیامبر نصف هزینه های زندگیش مربوط به تهیه عطر بود … سفارشات به زنها در مورد آرایش برای شوهر…. امام رضا: سه چیز از سنتهای پیامبران است:معطر کردن، برطرف کردن موهای زاید بدن، آمیزش با همسر )   ۳٫مشکلات جنسی زن و شوهرها………
  2. آرمان توحیدی ازدواج: حکمتِ غایى تشکیل خانواده و هدف نهایى اسلام از این همه تأکید بر تشکیل و تحکیم و تداوم آن ، گسترش ارزش هاى انسانى ، انتشار آرمان هاى توحیدى و سرانجام ، جهانى شدن اسلام است ، و بقاى نسل انسان ، در واقع ، مقدمه براى رسیدن به این هدف بزرگ است ، و حدیث نبوى زیر، اشاره به این حکمت دارد:
    ما یَمنَعُ المُؤمِنَ أن یَتَّخِذَ أهلاً ؟! لَعَلَّ اللّهَ أن یَرزُقَهُ نَسَمَهً تُثقِلُ الأَرضَ بِلا إلهَ إلّا اللّهُ . چه چیزى مانع مى شود که انسان مؤمن ، زن نگیرد؟ ! شاید خداوند ، به او فرزندانى روزى کند که زمین را از «لا إله إلّا اللّه » ، سنگین کنند .

منتشرشده توسط

داود موذنیان

مقالات و یادداشتهای یک طلبه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.