untitled-1

مولفه های مقاومت در منظومه فکری مقام معظم رهبری

با پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری الهی امام خمینی مسئله مقاومت تبدیل به یک گفتمان شد و در برابر گفتمانهای رایج و موجود زمانش، یعنی گفتمان کمونیسم و گفتمان لیبرالیسم ایستاد و خط گفتمانی کمونیسم – لیبرالیسم را تبدیل به مثلثی کرد که هر کدام از آن گفتمانها یک سر ضلعش را تشکیل میدادند. اما دیری نپایید که با فروپاشی بلوک شرق و از بین رفتن گفتمان کمونیسم، آن مثلث دوباره شکل خطی به خود گرفت با این تفاوت که این بار طرف مقابل گفتمان لیبرالیسم در این خطِ گفتمانی جهانی، گفتمان مقاومت با محوریت انقلاب اسلامی بود. ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲

                                                                                                                         

با رحلت امام خمینی و آغاز زمامداری امام خامنه ای این گفتمان وارد مرحله جدیدی شد و آن، تاثیر این گفتمان در تشکیل تمدن نویین اسلامی میباشد. با سیری در منظومه فکری مقام معظم رهبری به این نکته میرسیم که کلید واژه مقاومت از جمله واژگان کلیدی است که در این منظومه فکری از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و هست.  ایشان در طی سالهای گذشته تا کنون، چه آن دوران که در مقام ریاست ‌جمهوری بودند و چه در مقام ولی امر مسلمین جهان، درباره‌ مقاومت و فرهنگ مقاومت فرمایشات ارزشمندی داشته‌اند. با توجه به نگاه جامع و اشراف‌ همه‌جانبه‌ ایشان به مسائل مختلف ایران و جهان و نیز نگاه تاریخی، محققانه و عبرت آموزانه ایشان به ادوار گذشته، مقاومت را جزء واژه‌های ضروری در حیات استقلال و پیشرفت مملکت معرفی، و لازمه‌ مقاومت را، تقویت فرهنگ مقاومت می دانند.

ایشان ضرورت مسئله مقاومت را در حفاظت از حیثیّت و کیان حقیقی، انسانی، اسلامی، انقلابی و فرهنگ ملی معرفی میکند و تنها مقاومت کردن را مطرح نمی‌کنند، بلکه  در کنار مقاومت، یافتن نقطه‌ ضعف دشمن و حمله به آن را جزء مسئله مقاومت عنوان میکنند:«‌این ملت، برای این‌که حیثیّتش و کیان حقیقی و انسانی و اسلامی و انقلابی و فرهنگ ملی‌اش حفظ شود، احتیاج به مجاهدت و مقاومت و ایستادگی در مقابل تهاجم دشمن و تهاجم کردن به نقاط ضعف دشمن دارد»[۱]. نکته ای که باید در این مجال به آن توجه شود این است که بدون شناخت مولفه های مقاومت، مسئله مقاومت میسر نمیباشد.  اگر بخواهیم بر اساس بحث‌ گفتمان مقاومت به موضوع بپردازیم، میتوانیم مؤلفه‌های مقاومت را در دو دسته معرفی کنیم؛ مولفه های سلبی و مولفه های اثباتی و ایجابی و البته این مولفه ها را حضرت امام خامنه ای در بیانات خود از سالیان گذشته تا به امروز معرفی کرده اند که در ادامه به بخشی از آنها میپردازیم.

مولفه های ایجابی مقاومت:

۱٫وحدت کلمه؛

توجه به وحدت کلمه از جمله مهماتی است که معظم له چه در سطح ملی و مسایل قومی و مذهبی و چه در سطح جهان اسلام و رابطه ملل و دول مسلمان به آن توجه بسیار دارند. ایشان درباره این مسئله مهم میفرمایند: «من توصیه‌ام به مسئولان کشور، به نخبگان سیاسی، به برگزیدگان و برجستگان دینی، به آنهائی که منطقه‌ی نفوذ کلمه‌ای در میان مردم دارند، این است: تا آنجا که میتوانند، بر روی این اتحاد و انسجامِ باارزش ملت ایران تکیه کنند؛ ایمان به خدا و اتحاد، دین و اتحاد کلمه؛ این دو چیز است که میتواند کشورها را، ملتها را روی پای خودشان نگه دارد؛ قدرت مقاومت به آنها بدهد؛ و ملت ایران بحمدالله از این دو برخوردار است»[۲]. همچنین در بیست و هشتمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی در اهمیت این باره فرمودند: «درباره‌ی پیغمبر میفرماید که«حَریصٌ عَلَیکم بِالمُؤمِنینَ رَءوفٌ رَحیم»[۳]. نسبت به مؤمن دارای رأفت [امّا] اَشِدّاءُ عَلَی الکُفّارِ رُحَمآءُ بَینَهُم؛[۴] در مقابل کسانی‌که با شما دشمنی میکنند و دشمن شما هستند «اَشِدّاء» باشید؛ یعنی سخت باشید؛ مثل خاکریزِ نرم نباشید که دشمن از هرجا خواست بتواند در شما نفوذ کند؛ مستحکم باشید، ایستاده باشید امّا «رُحَمآءُ بَینَهُم»، بین خودتان، دلهایتان با هم صاف باشد، با هم مهربان باشید؛ اسمها نتواند شما را از هم جدا کند، مرزهای جغرافیایی نتواند شما را با هم دشمن کند، مرزهای جغرافیایی نتواند ملّتها را در مقابل هم قرار بدهد؛ این از آن درسهای پیغمبر است. ما امروز – روز ولادت نبیّ اکرم – خوب است درس بگیریم؛ فقط تجلیل کردن و تعریف کردن از پیغمبر، کاری نیست که امروز از ما انتظار میرود؛ باید درس بگیریم، باید بخواهیم که آنچه را پیغمبر برای آن مبعوث شده است، تحقّق ببخشیم که عرض کردم اولویّت، امروز در دنیای اسلام اتّحاد است»[۵]. ایشان با این بیان که: «دشمن مکار بر آن است که با افروختن آتش جنگهای خانگی میان مسلمانان، انگیزه‌های مقاومت و مجاهدت را در آنان به انحراف بکشاند»[۶]، هدف از این آتش افروختگی و ایجاد جنگهای خانگی را در بوجود آمدن حاشیه امن برای رژیم صهیونیستی و کارگزاران استکبار عنوان میکنند و راه اندازی گروه های تروریستی تکفیری را ناشی از این سیاست خبیثانه دشمن در از بین بردن انگیزه مقاومت و ایجاد حاشیه امن برای اسرائیل میدانند[۷] و به همه هشدار میدهند که: «این هشداری به همه‌ی ما است که مسئله‌ی اتحاد مسلمین را امروز در صدر وظایف ملی و بین‌المللی خود بشماریم»[۸]. با رجوع به بیانات معظم له در میابیم که تقریبا از سال ۶۸ تا کنون در هیچ سالی نبوده مگر اینکه ایشان در مورد مسئله وحدت نکاتی را فرموده تا جایی که امروزه از ایشان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین منادیان وحدت یاد می‌شود، و اگر بخواهیم به تفصیل وارد موضوع وحدت از دیدگاه ایشان شویم قطعا در این مجال نمیگنجد و احتیاج به بحثی مجزاء و مفصل دارد، لذا به خواننده محترم پیشنهاد میگردد که برای اطلاع بیشتر در این زمینه رجوع شود به آرشیو بیانات امام خامنه ای در سالهای ۶۸ تا کنون.

۲٫تشکیل جبهه مقاومت؛

حضرت امام خامنه ای در دیدار با نخست وزیر الجزایر در سال ۹۴ با یادآوری جبهه‌ی مقاومت متشکل از الجزایر، ایران، سوریه و چند کشور دیگر که در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تشکیل شده بود، فرمودند: «برخی کشورهایی که دنباله‌رو آمریکا هستند، مانع از ادامه‌ی فعالیت آن مجموعه شدند اما به نظر می‌رسد اکنون زمینه‌ی تشکیل چنین مجموعه‌ای متشکل از کشورهای اسلامی که دارای دیدگاه‌های مشترک هستند وجود دارد. اگر چنین مجموعه‌ای تشکیل شود، این کشورهای اسلامی می‌توانند در مسائل مهم دنیای اسلام تأثیرگذار باشند و برای مشکلات منطقه و با مبارزه با تروریست‌ها، اقدامات عملی انجام دهند»[۹]. در منظومه ی اندیشه ایی مقام معظم رهبری یکی از مولفه های مهم در گفتمان مقاومت تشکیل جبهه واحد مقاومت است که این جبهه نتیجه اتحاد و انسجام جهان اسلام میباشد. لذا تاکیدات بسیار ایشان در مسئله تحکیم وحدت و وفاق ملتهای اسلامی و پرهیز از هرگونه تفرقه افکنی و دعواهای جاهلانه فرقه ای و نژادی را میتوان در راستای تحقق به جبهه واحد مقاومت تعریف کرد. مقام معظم رهبری در هشتمین اجلاس سران کشورهای اسلامی در سال ۷۶ طی بیاناتی به ترسیم اوضاع جهان اسلام از قبل تا بحال میپردازند. ایشان جهان اسلام را جهانی معرفی میکنند که ایمان و خصال اسلامی اش مورد هدف قرار گرفته و غربی ها فرهنگ اباحیگری و بیمبالاتی در دین و اخلاق را – که خود دچار آن هستند – مصّرانه به جوامع ما صادر کرند. و سپس هشدار میدهند که: «دنیای اسلام، امروز براثر آن تهاجم خصمانه، به اضافه عوامل درونی نسلهای گذشته، در وضعی مصیبت‌بار است»[۱۰]. سپس راه حل برون رفت از این وضع را در صیرورت دنیای اسلام از انفعال به ابتکار عنوان میکنند و میفرمایند که باید جهان اسلام ابتکار عمل را بدست بگیرد[۱۱]. و در ادامه میفرمایند: «آیا وقت آن نرسیده که دنیای اسلام، به این روحیه استکباری پاسخ دهد؟ ما اگر مناسبات خود را تنظیم و برادرانه کنیم، این قدرت را داریم. امریکا در برابر جبهه متحد کشورهای اسلامی، از اندونزی تا شمال آفریقا، چه میتواند بکند؟ امروز دلگرمی استکبار، به پراکندگی این جبهه است. آیا وقت آن نرسیده که این صف را به نفع خودمان مستحکم کنیم؟»[۱۲]همانگونه که مشاهده میشود امروز نیز ملتهای اسلامی دچار وضعیت مصیبت باری هستند. نزاع داخلی، گروههای تروریستی تکفیری، اختلافات فرقه ای و دولتهای خود فروخته به غرب بخشی از این مصیبت است. امام خامنه ای راه خروج دنیای اسلام از این اوضاع نابسامان را در ایجاد جبهه ای واحد میدانند که البته این جبهه به لطف الطاف الهی تشکیل شده لکن جای دارد که دیگر دول و ملل مسلمان هم به این جبهه بپیوندد و از آن حمایت کنند، که به تعبیر ایشان: «اگر چنین مجموعه‌ای تشکیل شود، این کشورهای اسلامی می‌توانند در مسائل مهم دنیای اسلام تأثیرگذار باشند و برای مشکلات منطقه و با مبارزه با تروریست‌ها، اقدامات عملی انجام دهند»[۱۳]

۳٫فرهنگ؛

از دیگر مولفه های مقاومت، فرهنگ است. فرهنگ نهالی است که اگر در زمین اسلام آبیاری شود و نمو پیداکند ثمره آن مقاومت، شهادت، کار و تولید و دیگر ارزشهای اسلامی خواهد بود، اما اگر آبیاری و تغذیه و حرس  این نهال در دستان غرب بیافتد ثمره ای جزء اصالت لذت، هوس رانی، راحت طلبی، فساد و فحشا و سقوط جامعه انسانی به پرتگاه «أُولئِکَ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَل»[۱۴] ندارد. «فرهنگ غربی، فرهنگ مهاجم است؛ هرجا وارد شود، هویت‌زدائی میکند؛ هویت ملتها را از بین می‌برد. فرهنگ غربی، ذهنها را، فکرها را مادی میکند، مادی پرورش میدهد؛ هدف زندگی میشود پول و ثروت؛ آرمانهای بلند، آرمانهای معنوی و تعالی روحی از ذهنها زدوده میشود. خصوصیت فرهنگ غربی این است….. باطن فرهنگ غربی عبارت است از همان سبک زندگی مادىِ شهوت‌آلودِ گناه‌آلودِ هویت‌زدا و ضد معنویت و دشمن معنویت. شرط رسیدن به تمدن اسلامىِ نوین در درجه‌ی اول این است که از تقلید غربی پرهیز شود. ما متأسفانه در طول سالهای متمادی، یک چیزهائی را عادت کرده‌ایم تقلید کنیم»[۱۵]. ایشان در زمینه تاثیر فرهنگ بر مقوله مقاومت میفرمایند: «مقاومت وقتی گفته میشود، فوراً ذهن میرود به مقاومت نظامی و امنیّتی و امثال اینها. خب بله، آن هم قطعاً مقاومت است، امّا بالاتر از آن، مقاومت فرهنگی است. حصار فرهنگی، خاک‌ریز فرهنگی در کشور اگر سست باشد، همه‌چیز از دست خواهد رفت. من به شما عرض بکنم: امروز بعد از ۳۷ سال، ۳۸ سال از پیروزی انقلاب، انگیزه‌ی دشمنان برای نفوذ در حصار فرهنگی از روز اوّل بیشتر است؛ نه اینکه کم نشده، قطعاً زیاد شده؛ روشها را هم که شما می‌بینید: این شیوه‌های فضای مجازی و تبلیغات گوناگون و ماهواره و امثال اینها؛ [یعنی‌] انگیزه‌ها بیشتر شده. آماج این حرکت هم درست همان چیزی است که مایه و هسته‌ی اصلی ایجاد نظام اسلامی شد؛ یعنی ایمان دینی، آماج این است»[۱۶]. همانگونه که ملاحضه میشود ایشان هدف حملات فرهنگی را تخریب ایمان دینی میدانند و بدیهی است که مقوله مقاومت خود جزئی از ارزشهای دینی است لذا وقتی ایمان دینی سست شد در پی آن مفهوم و ارزش مقاومت نیز کمرنگ شده از بین خواهد رفت. مسئله فرهنگ و تاثیر آن در مسائل مختلف ملی به قدری در منظومه فکری امام خامنه ای حائز اهمیت است که ایشان سال ۹۴ را سال اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی نامیدند. ایشان از همان سالهای نخستین رهبری خویش به کرات مسئله تهاجم فرهنگی را گوش زد کرده و جامعه را از خطرات مهلک این تهاجمات باخبر کرده اند. و این باعث میشود که طلاب رسالت سنگینتری داشته باشند و آن عبارت است از صدای رسای رهبری بودن در بیداری جامعه و تلنگر زدن به مردم در زمینه فرهنگ و تهاجم فرهنگی و در اینکه دشمن برای از بین بردن سنت مقاومت ابتدا فرهنگ ایرانی اسلامی را نابود میکند؛ «چون‌ فرهنگ ایرانی و اسلامی میتوانست ملّت را وادار به مقاومت کند، این فرهنگ را تغییر دادند»[۱۷].

۴٫مساجد؛

دیگر مولفه ی مقاومت، مسجد است؛ همانگونه که مقام معظم رهبری در مورد آن میفرمایند: «مسجد هسته‌ی مقاومت است»[۱۸]. جایگاه مساجد نه تنها در مسئله مقاومت که در تار و پود تمدن اسلامی جایگاهی ویژه و پرنقش است. با رجوع به تاریخ تمدن اسلام در میابیم که مساجد پایگاه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و علمی و … بوده اند و عبادت بخشی از فعالیت مسجد بوده نه همه فعالیت آن. ایشان در رابطه ی جایگاه حقیقی مسجد میفرمایند: «مسجد به عنوان یک پایگاه دین، عبودیّت و معرفت، میتواند برای جوامع اسلامی منشأ و سرآغاز حرکات بزرگ و برکات ماندگار باشد….. مسجد فقط برای نماز نیست؛ در مسجد انواع عبادات هست. از جمله آن عبادات، تفکّر است که «تفکّر ساعه خیر مِن عباده سنه»، یا در بعضی از روایات است که «من عباده اربعین سنه»، یا «سبعین سنه» – البته فکر کردن درست – افرادِ مسجد رو، این فکر را (که در روایت به آن سفارش شده) به وسیله شنیدن سخنان عالم دین و فقیه به دست می‌آورند. بنابراین مسجد، هم مدرسه است، هم دانشگاه، هم مرکز تفکّر و تأمل، هم مرکز تصفیه روح، هم مرکز خلوص و مرکز اتّصال بنده به خداست. ارتباط زمین و آسمان است»[۱۹]. امام خامنه ای یکی از علل پیروزی انقلاب اسلامی را اقبال مردم و جوانان به مساجد و نقش علماء در تبدیل مساجد به عنوان مرکزی برای تعلیم، تربیت و روشنگری افکار و اذهان یاد میکنند[۲۰] و در توصیف این چنین مسجدی میفرمایند: «مسجد هسته‌ی مقاومت است، منتها مقاومت بِاَنواعه؛ مقاومت فرهنگی، مقاومت سیاسی، و درجای خود هم مقاومت امنیّتی و نظامی؛ کمااینکه در مساجد اینگونه بوده‌»[۲۱]. ایشان در دیدارشان با ائمه جماعات استان تهران در مرداد ماه سال جاری (۱۳۹۵) نکات و شاخصه های مهمی را درباره مسجد طراز ذکر کردند که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود:۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱۱

(معظم له در خصوص ایجاد جاذبه و نوع آن برای جوانان میفرمایند: یک نکته‌ی دیگر این است که بایستی برای جوانها جایگاه خاص در مسجد ایجاد کرد؛ یعنی واقعاً باید برای جذب جوان برنامه‌ریزی کرد.جاذبه‌ی برای جوان برخلاف آنچه بعضی تصوّر میکنند، گذاشتن میز پینگ ‌پنگ نیست. بعضی خیال میکنند برای اینکه جوانها را جذب کنیم به مسجد، وسایل سرگرمی فراهم بکنیم …راه جذب جوانها تصرّف دل جوان است. دل جوان یک قیامتی است، اوضاعی است. گرایش جوان به معنویّت یکی از آن رازهای بزرگ الهی است. یک حرف معنوی را برای امثال بنده که بگویند، خب گوش میکنم، حدّاکثر اندکی تأثّر پیدا میکنم، [امّا] همان حرف را به یک جوان بزنند، منقلب میشود، از این رو به آن رو میشود. دل جوان حقیقت‌پذیر است، دل جوان به فطرت الهی نزدیک است؛ فِطرَتَ اللهِ الَّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیها. دل جوان با نصایح و مطالب معنوی و سلوکی و عرفانی اُنس پیدا میکند، زود اُنس پیدا میکند، زود دلباخته و دلبسته میشود؛ جاذبه‌ی جوانها اینها است. شما سخن را، حرف را، اقدام را با معنویّت، با عرفان واقعی، نه عرفانهای تخیّلی و توهّمی و صوری، یک مقداری آمیخته بکنید، خواهید دید جوان چطور مجذوب میشود و می‌آید. جاذبه‌ی جوان در مسجد اینها است.« بیانات در مورخ: ۳۱/۵/۱۳۹۵»)

این مقاله در ماهنامه مبلغان شماره ۲۱۰ منتشر شد.    

[۱] -بیانات در مورخ: ۲۱/۵/۱۳۷۱

[۲] -بیانات در مورخ: ۱۸/۵/۱۳۹۲

[۳] -توبه: ۱۲۸

[۴] -فتح: ۲۹

[۵] – بیانات در بیست و هشتمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی، مورخ: ۱۹/۱۰/۱۳۹۳

[۶] -بیانات در مورخ: ۸/۷/۱۳۹۳

[۷] -برگرفته از بیانات معظم له در مورخ: ۸/۷/۱۳۹۳

[۸] – بیانات در مورخ: ۸/۷/۱۳۹۳

[۹] -بیانات در دیدار با نخست وزیر الجزایر در مورخ: ۳/۹/۱۳۹۴

[۱۰] – بیانات در هشتمین اجلاس سران کشورهای اسلامی در مورخ: ۱۸/۹/۱۳۷۶

[۱۱] – همان

[۱۲] -همان

[۱۳] – بیانات در دیدار با نخست وزیر الجزایر در مورخ: ۳/۹/۱۳۹۴

[۱۴] -اعراف: ۱۷۹؛ «آنان همچون چهارپایان بلکه گمراه تر از چهارپایانند»

[۱۵] -بیانات در مورخ: ۲۳/۷/۱۳۹۱

[۱۶] – بیانات در مورخ: ۳۱/۵/۱۳۹۵

[۱۷] – بیانات در مورخ: ۱۹/۱۱/۱۳۹۴

[۱۸] -بیانات در مورخ: ۳۱/۵/۱۳۹۵

[۱۹] -بیانات در مورخ: ۱۹/۱۰/۱۳۷۵

[۲۰] -همان

[۲۱] – بیانات در مورخ: ۳۱/۵/۱۳۹۵

منتشرشده توسط

داود موذنیان

مقالات و یادداشتهای یک طلبه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.