فرهنگ ‌اشرافیت سد محکم تحقق عدالت در جامعه و دولت اسلامی

 

منتشر شده در کیهان، متن کامل یادداشت را در اینجا بخوانید: http://yon.ir/bMrtSفرهنگ اشرافیت

نقش «رفتار متکبرانه» در گسترش ناهنجاری‌ها؛اصلاح «ژن‌ تکبر» اولویت دنیای سیاست و اجتماع

از آنجا که فرهنگ، تمدن، اجتماع و هرآنچه که مربوط به آن میباشد را کنش ها و واکنش های انسانی رقم میزند و نیز چون تمام نیّات و افعال و رفتار آدمی در اصل به نفس و صفات نفسانی وی باز می گردد، پس می توان این گونه گفت که تمامی وقایع اجتماعی، فرهنگ و تمدنی براساس کنش و واکنش های نفسانی محقق می‌شود. در واقع صحنه اجتماع را می‌توان عرصه نفس ناطقه آدمی و ظهور و بروز صفات نفسانی قلمداد کرد. بر این اساس تمامی آیات قرآنی مربوط به اجتماع و رخدادهای اجتماعی، تاریخی و غیره را می‌توان بر اساس مسأله نفس و نفسانیت و فطرت آدمی تحلیل کرد و از این زاویه به آنها نگریست.

از صفاتی که در وقایع تاریخی و اجتماعی و سرنوشت اشخاص و اقوام تاثیر گذاشته «علو و استکبار» است که به شدت از سوی خداوند متعال مَنهی و منفور معرفی شده است، بگونه ای که قرآن کریم ترک آن را لازمه سعادت و بهره مندی از سرای آخرت دانسته، می فرماید: «تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَهُ نَجْعَلُها لِلَّذِینَ لا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَ لا فَسادا؛[۱]  این سراى آخرت را تنها براى کسانى قرار مى‏‌دهیم که اراده برترى‏‌جویى در زمین و فساد را ندارند».

مسأله «علو و استکبار» را در یک دسته بندی می‌توان به نسبت به بندگی و عبودیت؛[۲] نسبت به انسان‌ها و اجتماع؛[۳] اعجاب نفس و خودبرتر بینی؛[۴] تقسیم کرد.

از نمونه‌های قرآنی این مسأله و بازخورد آن در فرد، اجتماع و سعادت، می‌توان به علو و استکبار شیطان، فرعون و قوم بنی اسرائیل، و قارون اشاره کرد. شیطان علت مخالفت با امر الهی در سجده بر آدم را برتری خویش نسبت به انسان ذکر می‌کند «أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِی مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِینٍ؛[۵] من بهتر از انسانم چراکه مرا از آتش آفریدی و او را از خاک»، و این قیاس از این جهت بود که ابلیس آتش را نسبت به خاک اشرف می‌دانست و می‌پنداشت نوع و نژادش برتر از انسان است: «قالَ لَمْ أَکُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ؛[۶] گفت: من براى بشرى که از گل خشک، از لجن بویناک آفریده‏اى سجده نمى‏‌کنم». در واقع این سخن ابلیس همان تفکر نژاد برتر است  که ریشه در علو و استکبار دارد «أَبى‏ وَ اسْتَکْبَرَ وَ کانَ مِنَ الْکافِرِین».[۷]نیز در مورد فرعون می‌فرماید: «إِنَّ فِرْعَوْنَ لَعالٍ فِی الْأَرْض؛[۸] همانا که فرعون برتری جویی کرد در زمین». ادامه خواندن نقش «رفتار متکبرانه» در گسترش ناهنجاری‌ها؛اصلاح «ژن‌ تکبر» اولویت دنیای سیاست و اجتماع